Ayziya esin tanıp bilgeli kempir apası menen anasınıń qushaǵında ósip ulǵaydı. Ákesin hátteki esley almay, bazı da anasınan soraǵanında; «Qızım, ol  uzaqlarǵa ketken»,-dep qısqa qılıp juwap beredi de qoyadı. Ákesi haqqında qanshelli bilgisi kelse de, artıq sorawǵa batına almaydı. Anası Gúlzar kóbinese turmıstıń ǵalma-ǵalı menen kún-kóris ushın shet elge jumıs islewge ketedi. Sol payıt ájapası ekewi anasınıń anası Gúlbiybi kempir menen qaladı. Kempir apasınıń qattıqol emesligi, miyirmanlıǵı qızlarǵa ásirese, Ayziyaǵa júdá qol keldi. Sebebi, ol oqıwdan kóre qıdırıwdı, kafelerge barıwdı xosh kóredi. Anasınıń jiberip turǵan aqshalarına qálegeninshe kiyim aladı, qıdıradı. Tek ǵana kempir apasın aldap, aqshalardı orınlı jerlerge jumsap atırǵanına isendirse bolǵanı.

Joqarı klasqa ótken sayın Ayziyanıń ersi qılıqları haqqında gáp-sózler tez-tez qulaqqa shalına basladı. Hátteki, klass basshısı úyine kelip, kempir apasına aqlıǵınıń tárbiyasın qattı qolǵa almasa bolmaytuǵının eskertti. Mektepten tısqarıǵa shıǵıp, er balalar menen birge sigareta shegetuǵının, túnleri kafelerde júretuǵınlıǵın aytqanda kempir apası isenbedi. «Meniń qızım onday ádepsizlik etpeydi, bárha kózimniń aldında júr-ǵoy. Dostınıń úyine bir-eki márte tuwılǵan kúnine jibergenim bolmasa, basqa waqıtları túnde úyde boladı, qaraǵım»,-dep aqlıǵınıń tárepin aldı. Marziya muǵallim artıq bul kempir menen sóylesiw biypayda ekenligin bildi de, ketiwge asıqtı. Keterinde anası shet elden kelse mektepke barıwın eskertti.

Gúlzar shet elden kelgeninde anası oǵan Ayziyanıń qılıqları haqqında qulaq-qaǵıs etti. Qızı jóninde namaqul gáplerdi esitiwi menen mektepke qaray jol aldı. Klass basshısınıń gáplerin tıńlap ótırıp, Gúlzar qız bala tárbiyasında qattı boslıqqa jol qoyǵanın, olardı erkine taslap qoyıp, búginligi biyabıray qılǵan qızınıń islerinen qapa boldı. Úyine keliwden Ayziyaǵa baqırdı; -«Sizlerdi qıynalmasın, tarıqpasın dep men dúzde qara miynet etip, tapqanımdı sizlerge jiberip atırman. Jaqsı oqıwıńız, hesh qashan doslarınan artta qalmawıńız ushın bárha imkaniyat jaratıp berdim. Bileseń be, ata-analar ustazlardan bárqulla perzentiniń maqtawın esitkisi keledi. Ustazıńnan sen haqqında jaqsı gáp emes, jaman gáp esitiw maǵan qanshelli awır batqanın bileseń be?!»-degeninde Ayziya da sózden qalmay, anasınıń betinen aldı. «Mama, jibergen pullarıńdi millet etpeń, balalarıńızdı baǵıw minnetińiz, hámme ata-ana da perzentlerim dep juwıradı, tek bir ózińiz emes bala baǵıp otırǵan»,-dedi «túyeden postın taslaǵanday» etip. Qızınıń bul gápleri Gúlzarǵa mańlayına birew urǵanday qamshı kibi boldı. Qızınan qattı qapa boldı. Ish-ishinen jıladı.

Sol-sol eken, Gúlzar qáytip shet elge jumısqa ketpedi. Burın sırtta júrip, hesh nárseden xabarsız eken. Qızı Ayziyanıń betke shaparlıǵı, tárbiyasızlıǵı kún sayın biline basladı. Tez-tezden arzımaǵan nárseniń ústinde anası menen tartısatuǵın boldı. Onı qanshelli oqıwǵa qızıqtırıp, tayarlıq kursına bermesin, báribir Ayziya ózgermedi. Bilim alıwǵa degen ıqlasın oyata almay-aq qoydı.

Ayziya mektepti pitkeretuǵın jılı anası nawqaslanıp qaldı. Ájapası bolsa turmısqa shıǵıp ketti. Bul dawasız kesellik anasın kúnnen-kúnge jegidey jedi. Ol sol jatısında da qızı Ayziyanıń erteńgi kúninen qáweterlenip, oylap, uwayımlawı menen jattı. Ayziya anası awırıp jatırǵan payıtta da oǵan janı ashımadı. Tek ǵana úlken qızı Marziya ǵana anasına pármana bolıp, ara-tura kelip, xabar alıp turadı. Ólim tóseginde jatqan anası qızın bawırına tartıp, qanshelli mehirin ayamasın, báribir Ayziya tákabbirlıǵınan qaytpadı. «Naǵız aynımaǵan ákesi. Hátteki, tasbawırlıǵına shekem…»,-dep anasınıń kózlerinen mólt-mólt jas aqtı…

Gúlzar solayınsha qızınıń mehirin ańsawı menen bul dúnyadan kóz jumdı. Anasınan soń kóp keshikpey kempir apası da bul dúnyanı tárk etti. Endi shańaraqta Ayziya jalǵız ózi qaldı. «Qız bala bir ózi qıynalıp, qorqıp júrer dep úyine ákelgen dayıları menen de ońıspadı. Aradan kóp ótpey-aq, ol kóp qabatlı jayına kelip, bir ózi jasay basladı. Jalǵız ájapası da tek ara-tura xabar alıp turadı.

Ayziya basına jalǵızlıq túskende ǵana aqılı endi. Anasınıń, kempir apasınıń qádirin endi tereń sezine basladı. Ol oqıwǵa da kire almadı. Bárqulla janınan shıqpaytuǵın dosları da onnan qol úzdi. Doslarınıń kópshiligi joqarı oqıw orınlarında oqıp atır. Olarǵa tek ǵana háwes etedi de qoyadı. Ózi de waqtında anasınıń sózine kirip, oqıwǵa ıqlaslı bolǵanda, ol da student bolar ma edi?! Átteń, ol tentekligin, oysızlıǵın endi hesh qashan keshire almaydı. Bazıda ol bop-bos húwillep qalǵan úyine ózi de sıymay ketedi. Sonday payıtları anasın, kempir apasın qattı saǵınadı, ańsaydı.

Dayı ájaǵası qızı Malikanı arasında Ayziyanıń úyine jiberip turadı. Bir kúni ádettegidey Malika oqıwdan shıǵıp, ájapasınıń úyine keldi. Apalı-sińlili ájik-gújik bolıp, shay ishti. Malika jaqında ótkerilgen pán olimpiadasında birinshi orındı alıp, respublikalıq basqıshqa jollama alǵanın tolıp-tasıp aytıp berdi. Ayziya oǵan súysine qaradı. «Qánekey, men de anamdı sonday tabıslarım menen quwanta alǵanımda ma edi?!»-dep qıyallarǵa berilip otırǵanda Malika oyların buzıp jiberdi.

-Ájapa, búgin ádebiyat páninen úyge tapsırmaǵa shıǵarma jazıw berdi. Sonı qáytip jazsam eken, sál qıyınlaw tema eken, maǵan járdem berip jiberiń»,-dedi qıyılıp.

-Qáne, qanday tema?

-«Anamızǵa mehirlimiz be?»-degen tema. Biraq, júdá ájayıp tema eken, ya ájapa. Biziń muǵallim sonday oylamaǵan jaqsı temalardı beredi-dá. Ayziya tap bul gáp ózine qarata aytılǵanday túri bozarıp ketti de:

-Men, men anajanıma mehir bere almadım,-dep ókirip jılap jiberdi. Malika bul halattan sasqalaqlap qaldı. Ne qıların bilmey, ájapasın qáytip jubatarın bilmedi. Aqırı, ol Ayziyanıń anasın qanshelli kúydirgenlerin qayaqtan bilsin?! Ol anasın qanday bar mehiri menen jaqsı kórse, Ayziya da sonday anasın jaqsı kóredi dep oylar edi. Onıń anasınan erte ayrılǵanınan bala júregi menen qattı qıynalar edi.

Ayziyanıń kózleri shayday ashıldı. Tas bolıp qalǵan júregin erite alǵan sińlisinen súysinip ketti. «Qánekey, bul shıǵarmanı muǵallimi anasınıń kózi tirisinde bergende, bálkim anama azǵana bolsa da mehirimdi bergen bolar ma edim?!»-dep qamsıqtı, ókindi.  Átteń, endi bári kesh edi…

Ayziya sol kúnnen baslap dayıları menen jasay basladı. Ájaǵası onı repetitorǵa tayarlıqqa berdi. Marhum ájapasına bergen wádesinen shıǵıp, Ayziyanı student etiwdi maqset etti. Ayziya da pútkilley ózgergen. Waqtın tek ǵana oqıwǵa sarplaydı.

-Anajan, mendey ójet, tákabbir qızıńızdı keshiriń! Men, men sizge kóp azap berdim. Sizdi jaqsı kórsem de, bunı ózińizge ayta almadım. Men endi siz niyet etkendey jaqsı, ádepli, oqımıslı qız bolaman. Álbette, oqıwǵa kiremen!-dep Ayziya anasınıń qábiri basında egil-tegil jıladı. Kózlerinde jas penen bir shette baqlap turǵan ájapası Marziya sińlisiniń jaqsı tárepke ózgergeninen súysinip; «Ilayim niyetińe jetkeyseń, sińlim!»-dep gúbirlendi.

Z.Isakova