Jurtımızgá gúz keliwi menen japıraq tógiliw máwsimi baslanadı. Yaǵnıy, sarǵayǵan terek japıraqları jerge gilemdey tóseledi. Ayırım xojalıq, máhálle, kárxana hám shólkemler aymaqlarında tógilip túsken japıraqlardı jıynap, jaǵıp jiberiw jaǵdayları gúzetiledi. Keliń, janıp atırǵan japıraqtıń qanshelli zıyanlı ekenin statistikalıq maǵlıwmatlar arqalı kóreyik.

Bir tonna japıraq jaǵılǵanda, atmosfera hawasına 30 kg. uglerod oksidi ajıralıp shıǵadı. Bunnan tısqarı insan salamatlıǵı hám qorshaǵan ortalıqqa zıyan jetkeriwshi basqa elementler, yaǵnıy altın kúkirt angidridi, azot oksidi hám quramalı organikalıq birikpeler-dioksinler de taslanadı. Japıraqtan shıǵıp atırǵan tútin  atmosfera quramındaǵı kislorod muǵdarın azaytadı. Ásirese, shala janǵan japıraq ózinen záhárli gaz shıǵaradı. Onnan ajıralıp atırǵan tútin atmosferada toplanıp, hawaǵa karbonat angidrid gazın shıǵaradı.

Qánigelerdiń aytıwına qaraǵanda, zıyanlı elementlerge toyınǵan hawadan dem alǵan adamnıń dem alıw jolları, kózi hám oraylıq nerv sisteması zıyanlanadı. Sonday-aq, organizmde ókpe raki, bronxial astma sıyaqlı qáwipli kesellikler kelip shıǵıw qáwpin asıradı. Japıraqtı jaǵıwdan kelip shıǵatuǵın zıyanlı tútinnen, ásirese, balalar, júrek qan tamır, dem alıw jolları keselliklerine shalınıwı múmkin. Allergiyası bar insanlarǵa da kóbirek unamsız tásir etedi. Sonı esten shıǵarmaw kerek, koronavirus pandemiyası shárayatında atmosferanıń túrlı elementler menen pataslanıwı, bul kesellik penen dúzelip shıqqanlar ushın bolsa júdá zıyanlı bolıp tabıladı.

Ekologiyalıq mashqalalarǵa biyparıq qaraw, qorshaǵan ortalıqtıń pataslanıwı, birinshi náwbette ózlerimiz ushın, erteńgi keleshegimiz bolǵan perzentlerimiz ushın júdá qáwipli. Jasap turǵan aymaǵımızdıń tábiyatına, tazalıǵına shın kewilden, juwapkershilik penen qaraytuǵın bolsaq, sonda ǵana biz aldımızǵa qoyǵan maqsetlerimizge jetise alamız. Biz tek ǵana búginimizdi emes, erteńgi keleshegimizdi  de oylawımız kerek.

L.Seytova

Ózbekstan Respublikası Oliy Majlis deputatı

A.Begimova

Ózbekstan Ekologiyalıq partiyası Qaraqalpaqstan Respublikası atqarıw Keńesi baslıǵı