Qaraqalpaq hayal-qızları ázelden sózge sheber, iybeli hám miynetkesh bolǵan. Ásirese, úy ruwzıgershilik buyımlarınan jaqsı paydalanıp, ájayıp hám mazalı taǵamlardı pisirgen. Házirgi waqıtta hayal-qızlarımızdıń xojalıqta qollanılatuǵın buyımların tek ǵana ayırım awıl aymaqlarda kóremiz. Olardıń ornın zamanagóy texnikalar iyelep barmaqta. Sol buyımlardıń biri gúbi-piskek. Bul haqqında biz Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyiniń xızmetkeri Shahzada Dúysenova menen jaqınnan sáwbetlestik.

-XIX ásirdiń aqırında hám XX ásirdiń basında Qara­qalpaq xalqınıń tiykarǵı ónerleriniń biri aǵash usta­shılıǵı bolıp, olar kóbinese turmısqa kerekli zatlardı aǵashtan islegen. Úy buyım­larınıń biri-gúbi-piskek, atlaw shelek mal saqlaytuǵın barlıq xojalıqlarda bolmaǵanı menen kópshilik úylerde bolǵan. Gúbi-piskek, atlaw shelek uyıtılǵan sútten sarı may alıw quralı sıpatında paydalanǵan. Qız-kelin­shekler sıyırdıń sútin tasıtıp tógip almay pisiriwdi, onı suwıǵannan keyin ıdıs­larǵa gúzege, tereńlew tabaq­qa uyıtıwdı biliwi shárt bol­ǵan.  Olar onnan may alıw­dıń, gúbi pisiwdiń usılın jası úlken apalardan úyrengen. Gúbi-25-30 sm. juwanlıqtaǵı  aq tal aǵashınan soǵıladı. Onıń biyikligi 140-150 sm. bolıp keledi. Gúbini islewde jas aǵashtan islew qolaylıraq bolǵan. Oyıp alınǵan aǵash truba sırnay formasına kel­tiriledi. Tómengi jaǵı suw aq­paytuǵın etip jaqsılap tıǵın­lanadı. Gúbiniń joqarı jaǵı tómengi jaǵına qaraǵanda sopaqlaw bolıp, ol tarılıp yamasa, tez jaramsız bolıp qalmawı ushın joqarı hám tómengi jaǵı qursawlanadı. Gúbiniń ishindegi qatıqtı pisiwge arnalǵan qural piskek dep ataladı. Piskek hámme waqıtta gúbiniń ishinde turadı. Ol gúbiniń biyikligine qaray sozıladı. Xalıq arasında «gúbisine qaray piskegi» degen sóz sonnan qalsa kerek. Bunıń mánisi hámme nárse bir-birine sáykes bolıwı kerek degendi ańlatadı. Piskektiń sabınıń diametri 5-10 sm. bolıp, onıń basına atanax islep sapqa kiygiziledi. Bunda gúbiniń ishki diywalı menen atanaqtıń barlıq tárepinde 1-2 sm. ashıqlıq bolıp, qatıq pisken waqıtta onıń erip turıwın támiyin­leydi. Gúbi pisiw ózine tán sheberlik, uqıplılıq, ziyrek­lilikti talap etedi. Informator S.Qutlı­mu­ratovtıń aytıwınsha «Ayırım tájiriybesiz qız-kelinshekler dáslep gúbini durıs pise almay, qatıqtı shashıratıp ústin wayran etetuǵın jaǵ­daylarda bolǵanın aytıp ótedi. Bunday jaǵdayda olar kóy­leginiń aldına fartuk baylay­tuǵın bolǵan. Gúbi-piskegi menen barlıq waqıtta taza turıwı kerek bolǵan. Onı paydalanar aldında ıssı suw menen 2-3 márte shayıwı shárt. Usı gúbi piskek penen may alıwda teńdey xızmet etetuǵın jáne bir qural atlaw shelek bolıp tabıladı. Atlaw-qazan atlaw hám shelek atlaw bolıp keledi. Ekewi tek úlken kishiligine qaray ayırıladı. Atlaw shelek aq taldıń aǵashınan aǵash ustası tá­repinen islengen. Bunda aǵashtıń diametri 18-20 sm. shamasında, biyikligi 60-70 sm. boladı. Atlaw piskek for­masında bolıp, shelektiń biyikliginen 5-6 sm. bolıp keledi. Gúbiniń mayın alıwda 2-3 kún jıynalǵan qatıq gúbige quyılıp, pisiledi. Soń qazanǵa quyılıp, qazan atlawdıń jár­demi menen atlanadı. Eki alaqan menen atlaw alǵa hám keyinge qaray atlanıp islenedi. Qazandaǵı atlanǵannıń be­tindegi mayın úlken shómish penen qalqıp alınıp, aǵash shelekke quyılıp, shelek atlaw menen dawam ettiriledi. Qazandaǵı mayınan ayırılıp qalǵan qatıq ayran dep ataladı.

Házirgi waqıtta bunday gúbi-piskekler awıllıq jerlerde siyrek qollanıladı. Bular respublikamızdaǵı muzeyler kórgizbe zallarınan orın alǵan.

Minekey, áziz oqıw­shılar sizler hayal-qız­larımızdıń paydalanǵan gúbi-piskek haqqındaǵı maǵlıwmatqa iye boldıńız. Sizler klubımız arqalı basqa nelerdi bilgińiz keledi. Yaki, atalarıńız hám kempir apalarıńızdıń eski buyım­ları bolsa, tolıq maǵ­lıwmat jıynap, «Miy­ras» klu­bına xatlarıńızdı jollasańız boladı.

Klubtı tayarlaǵan: Jeńisgúl IBADULLAEVA