Dúnyada insannıń tirishiligi ushın zárúr bolǵan, olsız jasaw múmkin bolmaǵan, ornın hesh­nárse basa almaytuǵın biybaha nárseler bar. Olar: hawa, suw, quyash, densawlıq, mehir… O-ho, ayta bersek kóp. Men usı­lardıń qatarına biyminnet dos, tawsılmas ǵáziyne, aqıl, da­nısh­panlıq deregi bolǵan kitaptı da kirgizgen bolar edim.

Óytkeni, kitaptıń insan ómi­rindegi ornı qánshelli áhmiyetli ekenligin turmıstıń ózi dáliyllep kelmekte.

Jasırarlıǵı joq, XXI ásir-texnologiya ásiri dep, hámme internet, kompyuter, qol telefonı menen bánt bolıp, kitap oqıwdı qoyıp, kitaptan uzaqlasqan edi. Bul ashshı haqıyqatlıq. Biraq, sońǵı 2-3 jılda kitap oqıwǵa qızıqtırıw máselesi mámleketlik siyasat dárejesine kóterilgenligi kitap­qumar insanlarda, ásirese, biz muǵallimlerdi sheksiz quwa­nıshqa bóledi.

Men de ádebiyat páni mu­ǵallimi sıpatında ózim tárbiya hám bilim berip atırǵan oqıwshılarımnıń hár tárepleme bilimli, ziyrek, erkin pikirlewshi insannıń jetilisiwi ushın olardı kitapqumarlıq ruw­xında tárbiyalawǵa kóbirek itibar beremen. Bir neshe jıl­lardan berli «Kitap-ruwxıy ba­y­lıǵımız!» ilajın ótkerip kel­mek­temiz.

Jaqında mektebimizde oqıw­shılar arasında milliy hám dúnya ádebiyatın en jaydırıw arqalı olar qálbinde Watansúyiwshilik, tınıshlıq, insanıylıq tuyǵılardı qáliplestiriw maqsetinde «Ki­taplar hápteligi» ilajı shólkem­lestirilip, bul háptelik sheń­be­rinde 7-8-klass oqıwshıları ara­sında «Eń kitapqumar oqıwshı» tańlawı ótkerildi. Áhmiyeti sonda, tańlawǵa hár bir klastaǵı eń úlgili oqıwshı emes, al jámiyetlik ju­mıslarǵa onsha qatnasa ber­meytuǵın, tábiyatınan tartınshaq er balalar qatnastırılıp, olarǵa amerikalı jazıwshı Jek Londonnıń «Oq sóyloq» qıssasın oqıp shıǵıw tapsırıldı. Kútken kún de kelip, klasımnıń oqıwshıları: Eldos Nura­dullaev, Axmet Erimbetov, Áziz Amaniyazov, Salamat Pirjanovlar kitap boyınsha dúzilgen 12 sorawdıń toǵızına juwap berip, jeńimpazǵa aylandı. Tabısları menen qutlıqladım hám oqıw­shılarımnıń bul jetiskenliginen olardı ruwxlandırıwshı kúsh sıpatında paydalanǵım keldi. Ne qılıw kerek? Solay etip bul háptedegi «Kitap-ruwxıy bay­lıǵımız!» ilajın interaktiv usılda ótiwdi jobalastırdım. Ortaǵa parta, otırǵıshlardı qoyıp, jeńim­paz 4 oqıwshını mirát ettim. Hámme hayran. Sebebi, burın kitap oqıp beretuǵın edim.

-Qáne, Zuxra, baslawshılıq qábiletińdi iske salıp, jeńimpaz oqıwshılardı tanıstır,-dedim men.

Zuxra dáslep biraz albırasa da, dárhal túsinip aldı. Ol ortaǵa shıǵıp, oqıwshılardı atpa-at tanıstırıp, tańlaw shártlerin túsindirdi. Soń, qatnasıwshılarǵa sorawlar bere basladı. (Usı jerde aytıp ótken orınlı dep oylayman. «Jas ádebiyatshı» dógereginde oqıwshılardıń baslawshılıq qá­biletin rawajlandırıwshı shınıǵıwlar alıp baraman. Al, Zuxra usı dó­gerektiń belsendi aǵzası). Olar ózleri ushın ápiwayıday bolıp kóringen bul jeńimpazlıǵınıń bunday tús alıp, jeńisi bunshelli húrmetke bólenetuǵının oyına da keltirmegeni júzlerinen bilinip turar edi. Sorawlarǵa juwap alın­ǵannan keyin, men olarǵa shı­ǵarma mazmunın aytıp beriwdi tapsırdım.

Isenesiz be, kúni menengi olarǵa kórsetilgen itibar hám húr­met kúsh berdi me, ortaǵa shı­ǵıwǵa  uyalıp, tartınıp sóyley­tuǵın oqıwshılarım kitaptıń mazmunın talasıp aytıp bere basladı.

Oqıwshılarımnıń bul sabaqqa qızıǵıp ketkenligi sonshelli, hátteki, qońıraw bolsa da birewi qoz­ǵalmadı. Áne kitaptıń, kitap oqıwdıń qúdireti!

Kitaptıń insandı jaqsı tárepke ózgertetuǵın jáne bir kúshin mına nársede kórdim, yaǵnıy sol 4 oqıwshınıń birewi Eldos tánepis waqtında kelip, «Muǵallim, Dilnaz benen Náwbáhár qatnasatuǵın jarısqa men de qatnassam bola ma?»-dep soradı. -Álbette, boladı,-dedim. Bálkim, Eldos jáne jeńimpaz bolıwdı kewline túygen shıǵar. Meyli, nede bolsa, jáne bir kitapqumar oqıwshı jetilisip shıqpaqshı.

Bul usılım, basqa oqıwshılarǵa da unaǵan bolsa kerek, olar da «Kelesi ruwxıylıq sabaǵında bizlerde oqıǵan kitaplarımızdı aytıp bereyik» dep usınıs bildirdi.

«Tandırdı qızǵanda jap» de­gendey, yadıma bir kún aldın balalardıń súyikli jazıwshısı X.Toqtabaevtıń dóretiwshiligine baylanıslı berilgen kórsetiw tústi. Onda jazıwshınıń «Muńlı kózler» shıǵarması haqqında aytılıp, oqıwshılarıma eń qızıq jerinen aytıp berdim de, usı shıǵarmanı oqıp keliwdi tapsırdım. Al, qo­ńı­rawda kitapxanashımız: «Ayzada apa, oqıwshılarıńızǵa ne dep edińiz, hámmesi «Muńlı kózler»ge talasıp qaldı-ǵo»-dedi. Ne deyin mıyıq tarttım da qoydım.

Mine, húrmetli kásiplesler! Balaǵa kitap oqıwdı úgit-ná­siyatlawdıń bir usılı. Bul maqalanı jazıwǵa túrtki bolǵan nárse bul-oqıwshılardıń tabısın xosha­met­lep, olardıń qolınan da jeńimpaz bolıw keletuǵınlıǵın tez-tez esletip, tabısına biyparıq bolmaw kerek degen juwmaqqa keldim. Bálkim, xoshamettiń, itibardıń nátiyjesinde usınday kishkene tabıslar úlken jeńislerge jeteler, jol ashar! Buǵan isenimim kámil.

Juwmaǵında bolsa, neshe jıllardan berli oqıwshılarımnıń tárbiyasında ornı girewli súyikli gazetamız “Jetkinshek”te ózleri haqqında jazılǵan maqalanı oqıp, olardıń kitap oqıwǵa degen ıqlası jáne de artar,-degen juwmaqqa keldim. Bul da bir usıl!

Ayzada UTEMURATOVA

Nókis qalasındaǵı 40-sanlı ulıwma bilim beriw mektebiniń qaraqalpaq tili hám ádebiyatı páni muǵallimi