Qádirli jas detektivler! Detektiv janrında dóretiwshilik etiw «iyne menen qudıq qaz­ǵanday» quramalı is. Sebebi, bul janrda jazıw ushın jazıwshıdan kúshli bilim, waqıyalardı bayanlaw sheberligi hám dóretiwshilik qábilet penen birge huquqıy sawat hám kúshli logikalıq oylaw da talap etiledi. Ózleriniń «best seller»leri menen dúnyaǵa belgili jazıwshılardıń kópshiligi detektiv shıǵarmalardı jazıw ushın hátteki, jınayatshılar menen júzlesiwine de tuwra kelgen. Demek, bul janrda jazıw dó­retiwshiden dáwjúreklilikti de talap etedi eken. Biz búgin sizlerge tanıstırmaqshı bolǵan ózbek detektiv jazıwshısı Tohir Maliktiń dóretpeleri de tariyxıy waqıyalardıń ájayıp bayanlanıw úlgisi  bola alǵan.

 

«XOSH BOL, BALALÍQ»

UYQÍSÍZ TÚN yamasa jınayatshılardıń biriniń túngi ruwxıy keshirmeleri haqqında gúrriń

Asrordı anası túrtip oyattı:

-Jaman tús kórdińbe, bunshelli baqırasań?

Asror úndemedi. Uyqılı-oyaw kózlerin shırt jumıp aldı.

-Jambaslap jat, basıńqırapsań…

Anası sonday dep shıǵıp ketti. Asror kózin ashtı. Bul túspe… joq, tús emes… Keshe óz kózi menen kórgenleri… Tek kórip qoyǵan bolsa qánekey… Ózi de urdı onı. Tepti, jaman tepti. Biyshara «dad» dep jiberdi. Kim edi ol? Asror tanımaydı. Házir bir nárseni ǵana biledi-temeki bergeninde artıqsha bas awırıw joq edi. Sıqmarlıǵı basına jetti, onıń.

Endi ne boladı? Házir miliciya olardı izlep atırǵan shıǵar? «Joq ele izlemeydi,-dep oyladı Asror,-ol adam suw astında shógip jatır. Neshe kúnde suw betine shıǵadı? Áne, sonnan keyin baslaydı izlewdi. Ol adamnıń shańaraǵı miliciyaǵa barsa ne? Olar waqıyanı bilmeydi. «Joǵalıp qaldı» deydi. Bálkim, onıń heshkimi joq shıǵar… Onday bolsa jaqsı… Suw astında balshıq basıp qalıp ketse jáne jaqsı…» qıyalına usı pikir kelip, Asror biraz jeńil tarttı.

Házir ol pivoxanadan más bolıp shıqqan, keyin balalar arasında toptay tepki jegen, jansız denesi suwǵa taslap jiberilgen adamdı emes, óz táǵdirin oylap atırǵan edi. Miliciya… Onıń izinen túrme… Usı pikirdiń ózi-aq onıń alqımınan alıp, jazdırmastan buwın­dırıp atırǵan edi.

Kózin jumdı. Sol adamnıń kózleri oǵan tigilip qarap turıptı. «Men saǵan ne jamanlıq qıl­dım?», dep sorap atır. Asror anıq esleydi: qar­nına tepken waqtında ol adam sonday qara­ǵanday boldı. Qızıq, nege ol adamnıń kózleri kó­rinip atır. Aqırı, qarańǵı edi, kózlerin kór­megen edi-ǵo? Ol adam pıshaq shıǵardı. Sálimniń sanına urdı… «Awa, awa, boldı, hámme ayıp ózinde, eger, pıshaq shıǵar­maǵanında tiymes edik. Usını hámme balalar qaytarsa, bizge bále de qılmaydı».

(Dawamı bar.)

Qaraqalpaqshalaǵan: B.SULTAMURATOV

 

Logikalıq basqatırmalar

GEREŃ, SOQÍR, SAQAW…

4-klass waqtımda mektebimizge orıs tili páninen taza muǵallim kelip sabaq bere basladı. Ol sabaqtı jaqsı ótiwi menen birge hár sabaqta hár qıylı logikalıq máse­leler aytıp, oqıw­shılardıń oylaw qá­biletin keńeytip bara­tuǵın edi.

Bir kúni orıs tili oqıtıwshımız bizlerge sonday bir logikalıq másele ayttı, hesh birimiz sheshimin taba almadıq. Sonda ol bizlerge: «-Eger, sizler men aytqan má­seleniń sheshimin taba almaǵan bolsańız, onda ózim aytıwım múmkin. Biraq, házir emes, mektepti pitkerer waqtıńızda aytaman. Oǵan shekem jaqsılap oylanıń,»-degen edi.

Biraq, oqıtıwshımız sol jılı-aq jumıstan bosap, basqa mektepke jumısqa ótip ketti. Mine, men házir 7-klasta oqıp atırman. Elege shekem ustazımız aytqan máseleniń she­shimin oylanıp taba alma­ǵa­nımnan soń, aqırı siz áziz detek­tivlerden járdem sorawdı maqul kór­dim. Oqıtıwshımız aytqan másele tó­mendegishe:

Gereń, soqır, saqaw úsh adam bolıptı. Bir kúni soqır adamnıń qaltasınan gereń adam pul urlaptı. Bunı saqaw adam kórip qalıp soqırǵa aytpaqshı bolıptı.

Demek soraw: -Saqaw adam soqır adamǵa gereńniń pul urlaǵanın qalay aytadı? Bul sorawǵa siz jas detektivlerdiń járdeminde juwap alaman degen úmittemen.

Periyzat IMAMATDINOVA

Qaraózek rayonındaǵı 17-sanlı ulıwma bilim beriw mek­tebiniń oqıwshısı

 

KÓKIREK NÍSHANÍ HÁM SÚWRET WAQÍYASÍ

-Bilesizbe, mırza Polatbek, jaqında bir dostımnıń úyine bardım. Úyinde ájayıp buyımlar júdá kóp eken. Olardıń biri onıń atasına tiyisli kókirek nıshanı (medal). Aytıwınsha, atası Birinshi jáhán urısı qaharmanı eken. Kókirek nıshanı júdá shıraylı hám haqıyqıy altınnan islengen. Onda usınday jazıwlar bar: «Birinshi jáhán urısındaǵı qaharmanlıǵı ushın!». Jáne onıń aytıwınsha, atasınıń bir kúndeligi bar eken. Kúndelik urıs waqtında jazılǵan hám neshe jıldan keyin buyımları arasınan tabılǵan. Aytıwınsha, kúndeliktiń 21-22-betleri arasınan Birinshi jáhán urısı haqqında qımbatlı maǵlıwmatlar jazılǵan qaǵaz tawıp alǵan. 38-39-betleri arasınan haqıyqıy urıs waqtında túsirilgen súwret tawıp alǵan eken. Biraq, maǵan kúndelikti kórsetpedi,-dep gápin juwmaqladı Ájiniyaz.

-Eh, dostım, júdá sadasız da! Sol dostıńız sizdi eki márte aldadı,-dep kúlip qoydı Polatbek.

Soraw: Polatpek «eki márte aldadı» dep nelerdi názerde tuttı?

Ulıǵbek Berdimuratov

Taxtakópir rayonı, Húrliman kóshesi 25-jay turǵını