Qádirli balalar! Bilesizler me, bizler jasap atırǵan Jer planetasınıń tábiyǵıy resursları sheklengen. Sonlıqtan, házirgi waqıtta kóplegen rawajlanǵan mámleketlerde tábiyǵıy resurslardı únemlew maqsetinde taslandılardı qayta islew, sol arqalı tábiyǵıy resurslardıń jumsalıwın kemeytiwge ayrıqsha itibar qaratılǵan. Búgingi klubımızda mine usınday mámleketlerdiń biri Germaniyanıń shıǵındılardı qayta islew sisteması haqqında sóz etpekshimiz.

REŃLI KONTEYNERLER

Germaniyada taslandı tas­lawdıń da óz qaǵıydaları bar. Bul jerde pataslıqlardı úyińiz­diń qasındaǵı konteynerler yamasa arnawlı orınlarǵa tas­law múmkin emes. Bunıń ushın kóshelerde hár qıylı reńdegi konteynerler qoyılǵan. Olarǵa taslandı taslawdan aldın konteynerdiń reńlerine hám olarǵa qanday pataslıq zatlar taslaw kerekligi jazılǵan belgilerge ayrıqsha itibar beriw talap etiledi.

Germaniyada bunday tas­landılardı túrlerge ajıratıw mádeniyatı 1990-jıldan basla­nadı. Bunıń sebebi júdá ápi­wayı. Nemis xalqı qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám tábiyǵıy resurslardı únemlewge son­shelli kewil bóledi, hátteki, olarǵa mektepte oqıp baslaǵan dáslepki kúnlerinen baslap «Qayta islenbegen taslandı tábiyat ushın záhárli. Onı túrlerge ajıratıw qayta islew jumısların jeńilletedi. Qayta islengen materiallardı ekinshi márte paydalanıw tábiyǵıy resurslardı únemleydi» degen kóz-qaras oqıwshılarǵa muǵal­limler táre­pinen sińdiriledi.

Germaniya kóshelerinde qoyılǵan reńli konteynerler taslandı túrlerine qarap bóli­nedi. Máselen, turaq jaylardıń átirapında qońır hám sur reńdegi konteynerler kóp qoyı­ladı. Sebebi, bul ıdıslarǵa bio­logiyalıq taslandılar: azıq-aw­qatlıq zatlar hám miywelerdiń qaldıqları, qaǵaz salfetkalar, ósimlikler, kofe hám shay shámbeleri taslanadı. Olardan keyin ala sharwashılıq ushın jem, diyqanshılıq ushın tógin islep shıǵarıladı. Sońǵı waqıt­ları bul túrdegi taslandılardan elektr energiyasın islep shıǵarıw sanaatında janıwshı zat sıpatında da paydalanıp atır.

Ekinshi túrdegi kon­teynerler shiyshe ıdıs­larǵa arnalǵan. Olar aq, jasıl hám qońır reńdegi úlken kon­teyner bolıp, ádette bunday kontey­nerler úlken jollardıń ke­silisken jerlerinde, dúkanlardıń qasında hám jámiyetlik orın­larǵa jaqın jerlerge qoyıladı. Degen menen, kóp márte paydalanıwǵa bolatuǵın shiyshe ıdıslardı (ishimliklerdiń shiy­sheleri) konteynerlerge taslaw qadaǵan etilgen. Supermar­ketlerde bunday ıdıstaǵı ishim­liklerge 8-25 cent muǵda­rın­daǵı girew pulı qoyıp satıladı hám ıdıs bosaǵannan soń, arnawlı jerlerge qoyılǵan avto­matlar arqalı shıysheńizdi tapsırıp, pulıńızdı alıwıńız múmkin. Sonlıqtan bunday taslandılar kóshedegi kontey­nerlerge taslana bermeydi.

Germaniyada plastik ıdıs­lardı qayta islew sistemalı túrde jolǵa qoyılǵan. Bunıń ushın sarı reńdegi konteynerler bar. Sonday-aq, supermarketlerde de olardı qabıllaydı hám 25 cent muǵdarında pul beriledi. Biraq, ıdıstıń ishi bos, qaqpaǵı alınǵan halında avtomatqa salıw talap etiledi.

Keyingi konteynerler aspan kók reńde bolıp, olar qaǵaz hám kartonlarǵa arnalǵan. Biraq, kartonlardı bólek taslaw talap etiledi. Sebebi, onı qayta islew texnologiyası qaǵazdikine qaraǵanda quramalı esaplanadı. Bularǵa qosımsha, bul elde qara reńli konteynerler de kóshelerden orın alǵan. Olarǵa joqarıda atı atalǵan taslan­dılardan basqa pataslıq zatlar salınadı. Aytpaqshı, Ger­maniyada batareykalardı tas­landıǵa taslaw qadaǵan etilgen. Bunıń ushın supermarketler qasında arnawlı ıdıslar qoyılǵan.