QA?dirli A?MiyrasA? klubA?nA?A? iqlasbentleri! Minekey, A?lkemizde gA?zzal bA?hA?r ayyamA? hA?kim sA?rmekte. Sol qatarA? milliy bayramlarA?mA?zdA?A? biri NawrA?z da keldi. Bul bayramda bA?rshe milliyligimizdiA? belgisi bolC?an kiyimlerdi kiyip hA?m A?lken qazanda sA?melekler qaynatadA?. Al denesine jarasA?qlA? bolA?p turC?an kishkene balalardan baslap, hayal-qA?zlardA?A? hA?m er adamlardA?A? kiyimlerindegi naC?A?slarA? menen kA?zdiA? jawA?n aladA?. Bul qaraqalpaq milliy kiyimleri haqqA?nda Qaraqalpaqstan RespublikasA? tariyxA? hA?m mA?deniyatA? mA?mleketlik muzeyiniA? JaA?a tariyx bA?limi baslA?C?A? GA?lnaz NA?zanova menen sA?wbetlestik.

Muzeyler-biziA? baslA? bayA?lA?C?A?mA?z, xalA?q miyraslarA?nA?A? toplaC?an orayA?. MuzeyimizdiA? hA?r bir bA?liminiA? A?z aldA?na fondA? bolA?p, onda tiykarA?nan muzey ekspoziciyasA?na qoyA?lA?maC?an eksponatlar saqlaA?nadA?. Kiyim-kenshekler dA?nA?yadaC?A? barlA?q xalA?qlar ushA?n derlik olardA?A? milliy belgiA?leriniA? biri. KiyimlerdiA? pishiliwinde, naC?A?sA?nda xalA?qA?lardA?A? A?yyemgi estelikleri saqlanA?p, bul belgiler sol xalA?qA?tA?A? ata-tegin izertlewde geyde A?hmiyetli derek bolA?p ta esapA?lanadA?. Kiyimlerde xalA?qA?tA?A? jasap atA?rC?an geografiyalA?q jaylasA?wA?, jer shA?riyatA?, xojalA?q A?zgesheligi, turmA?sA? sA?wleA?lengen.

Er adamlardA?A? kiyimi A?sheA?kA?ylersiz, jA?ltA?raqlarsA?z, bir tegis reA?de bolC?anlA?C?A? menen ajA?ralA?p turC?an. OlardA?A? kiyimA?leri taqA?ya, qurash (shA?A?girme, degeley, bA?rik), kA?ylek, shapan, kamzollardan ibarat bolC?an. AyaC?A?na jergiA?likli etikshi ustalar tA?repinen islengen etik, mA?si hA?m gewish kiygen. Al, qaraqalpaq hayal-qA?zA?larA?nA?A? kiyimi uzA?n, keA? hA?m tuwrA? pishimde tigilgen kA?yA?leklerden, jeA?siz, shapan, jegde, bas kiyim hA?m gewishlerden ibarat bolC?an. OlardA?A? kiyimA?leriniA? jaC?alarA?, jeA?leriniA? ushA? hA?m etekleri naC?A?slanA?p, jaC?asA? bA?lek oyA?lA?p alA?nA?p kestelenA?gen, olar almalA?-salmalA? bolA?p, kA?yA?lektiA? materialA? tozC?annan soA? ekinshi kA?ylekke alA?nA?p paydalanC?an. Kiyim bA?lekA?sheleriniA? biri jeA? ushA? bolA?p, onA? hayal-qA?zlar kA?yleginiA? jeA?iniA? ushA?na tigip qoyatuC?A?n bolC?an. JeA? ushA?nA?A? materialA? bA?zden bolA?p, onA? kA?k reA?ge boyap, oC?an naC?A?slar salA?nadA?. JeA?seni bolsa, qA?zA?l tawardan tigip astarlap, oC?an jipek sabaqlar menen naC?A?slanadA?. OnA?A? ushA?na teriden qA?stA?rC?A?sh tikken. JeA?seni shapan, ton kiygende jeA?A?niA? ushA?na qosA?p tigip qoyC?an.

Hayal-qA?zlardA?A? kiyimleri jasA?na qarap A?zgesheA?lenetuC?A?n bolC?an. Jas qA?zlar qA?zA?l reA?degi kiyimlerdi kiygen bolsa, jasA? qA?rA?qtan A?tken apalarA?mA?z aq reA?degi kiyimA?lerdi kiyetuC?A?n bolC?an. Bular tek reA?ine qaray A?zgeshelenip qoyA?mastan, naC?A?slarA? da A?zA?geshe kesteA?lenA?gen. QA?z-kelinA?sheklerdiA? naC?A?slarA? jatA?C?A?na kestelense, apaA?larA?mA?zdA?A? kiyimleri tigine kestelengen.

JawA?rA?nsha balalardA?A? jawA?rA?na taC?A?latuC?A?n A?sh mA?A?yeshli kesteli bolA?p, onA? eski zamanA?larda ata-babaA?laA?rA?mA?z balanA? til suqtan saqlaytuC?A?n kA?raA?matlA? qA?siyeti bar dep isengen. ShA?nA?qap-tolA?C?A? menen teriden qurastA?rA?lA?p, mA?s sA?m menen naC?A?slanC?an. BunA? jigitlerimiz kese, shA?yA?neklerin salA?p jA?riw ushA?n paydalanC?an.

Qaraqalpaq hayal-qA?zA?laA?rA?nA?A? bas kiyimleri bizge shekem taqA?yalar, kiymeA?shekA?ler, bas orawlardan tA?rmeler, saltanatlA? kA?nleri kiyetuC?A?n bas kiyimlerinen sA?wkele hA?m tA?belikler bizge shekem jetip kelgen.

Bas kiyimlerdiA? biri taqA?ya. TaqA?yanA? jas qA?zlar, balalar kiygen bolsa, kelinshekler, apalar onA? bas orawdA?A? ishiA?nen kiyetuC?A?n bolC?an. QA?zlar kiyetuC?A?n taqA?ya zerden, pashA?shayA?dan, qA?zA?l, kA?k maqpalA?dan tigilip, dA?geregi qA?zA?l jipek jip penen jiyeklengen hA?m shekesinde pA?pegi bolC?an. Sonday-aq, marjan taqA?ya degen gA?mis penen aralasA?tA?rA?lA?p, altA?nnan puw bergen. tA?besinde gubbasA? bolC?an. Sol gubbaC?a oraypA?pekti (basqa tartatuC?A?n gA?lli A?lken oramal, sharshA?), keyin qA?zA?l jipek jegdeni ildirip qoyC?an. Bul taqA?yanA? bar jerdiA? qA?zlarA? kiygen.

BurA?n qaraqalpaqlarda bA?A?gingi tA?siniktegi oramallar bolmaC?an. Oramal sA?ziniA? etimologiyasA?na itibar bersek, onA?A? haqA?yqA?y mA?nisin aA?lap jetiw qA?yA?n emes. TurmA?sqa shA?qqannan keyin qaraqalpaq hayallarA? kA?ndelikli turmA?sta da, dA?zge shA?qqanda da basA?na bas oraw orap jA?rgen(oramal-oraw sA?zinen kelip shA?qqan).A? Kelinshekler bas orawdA?A? sheberi bolA?p, qA?zlarC?a hayA?wan shaqlA? bas oraw usA?lA?n A?yretA?ken. Bas oraw ushA?n juqa, uzA?n gezlemeni taqA?yaA?nA?A? A?stinen eni 15-25 sm. shaA?maA?sA?nda qatlap, jelke tA?reA?pine taslap (halaqa), ekinA?shi ushA?n basA?nA?A? oA? tA?repineA? kA?birek jA?ynap oraC?an. Kelte etip qaldA?rA?lC?anA? ekinshi ushA?n bas oraw qabatlarA?nA?A? arasA?na tA?C?A?p, shashaC?A?n shA?C?aA?rA?p qoyC?an. Jas kelinshekler bas oraw ushA?n kA?binese jipekten islengen qA?zA?l tA?rme qollaA?nA?ladA?. OnA?A? uzA?nlA?C?A? 5 metr, oC?an qosa aydA?nlA? oraA?mal oraydA?. AydA?nlA? oramallar fabrikada toqA?lC?an, badam naC?A?s tA?sken shA?ttan islengen.

XIX A?sirdiA? ekinshi yarA?A?mA?nda Rossiya menen sawda satA?qtA?A? kA?sheyiwi menen Evropa mA?deniyatA?nA?A? tA?siri kA?zge tA?se baslaydA?. Hayallar kiyim-kensheklerinde fabrika gezlemelerin paydalana basA?laydA?. Kiyiniw mA?deniyatA?nda A?zgerisler jA?z beredi. Bas orawdA?A? A?stinen burA?nC?A?day jegde jamA?lA?p C?ana qoymastan, dA?zge shA?qqan apalarA?mA?z sharshA? yamasa shalC?A?sh penen baylap, oranA?p jA?retuC?A?n boldA?. Geyde shalC?A?shtA?A? ornA?na A?lken A?sh mA?yeshli oramal-qA?yA?qsha yamasa juqa jA?n oraypek oraC?an. OramallardA?A? tA?rleri kA?p bolC?an. Olar A?z atamalarA?na iye. Qaraqalpaq hayallarA?nA?A? arasA?nda iri gA?ller menen bezetilip, fabrikada tayarlanC?an jipek oramallar, oraypekler jA?dA? keA? tarqalC?an. XalA?q arasA?nda oyA?n-dA?lkek tA?rizinde A?oramasam-A?lgeyA?menA? degen oramal atamaA?sA?nA?A? A?zA? bunA? dA?liyleydi.

A?ziz oqA?wshA?lar! Sizler bul klub arqalA? basqa da qanday miyraslar menen tanA?sqA?A?A?z keledi. Bul haqqA?nda xatlar jollap jazsaA?A?z boladA?. SizA?lerdA?A? A?tinish-tilekleriA?izge bola qA?nigeler tA?repinen maC?lA?wmatlar beremiz.

KlubtA? tayarlaC?an: JeA?isgA?l Ibadullaeva